apple stories
?eroki dilini ??renenler iPad ve Mac sayesinde nesiller aras?nda k?prü?kuruyor
Tahlequah, Oklahoma’da bulunan ve ?eroki dilinde e?itim veren Cherokee Immersion School’da koridorlar bir s?n?ftan di?erine giden gen? ??rencilerle dolup ta??yor. Kre?ten sekizinci s?n?fa kadar her ya?tan ??renciye hizmet veren Immersion School, Durbin Feeling Dil Merkezi’nin bir ?ubesi olarak ?eroki dilini konu?an yeni nesiller yeti?tirme g?revini yürütüyor.
Immersion School’da be?inci s?n?f ??retmeni olan Erlinda “Daksi” Soap, “Hepsi birer dil sava???s?.” diyor ve ekliyor: “?eroki Ulusu ve Durbin Feeling Dil Merkezi olarak misyonumuz, burada ?eroki dilini payla?maya ve geli?tirmeye devam etmeye istekli olan gelece?in ?eroki liderlerini bulmak.”
Günümüzde, dünya genelinde 480.000’den fazla ki?iden olu?an ?eroki nüfusunda ?eroki dilini ak?c? bir ?ekilde konu?abilen ki?i say?s? 1500’ün alt?nda. Apple, ?eroki Ulusu’nun ve Oklahoma City University’deki (OCU) i? ortaklar?n?n ?eroki dilini ve kültürünü yeniden canland?rma ?abalar?na destek oluyor. Apple, Topluluk E?itim Giri?imi arac?l???yla Cherokee Immersion School ve yak?n?ndaki Sequoyah High School’daki ??retmenleri ve gen? ??rencileri iPad ve Mac ile donatmaya yard?mc? oluyor.
“Apple arac?l???yla kulland???m?z teknolojiler, burada ba?armaya ?al??t???m?z her ?eyi hayata ge?irmemizi sa?lad?,” diyen ?eroki Ulusu’nun ba? ?efi Chuck Hoskin Jr. ??yle a??kl?yor: "Hedefimiz ?eroki dilini ve kültürünü canland?r?p devam ettirmek ve bu teknolojileri kullanarak burada e?itim alan gen? bireyler i?in anlaml? hale getirmek.”
Soap, Tyler Teague ve Jennie Pruitt gibi ??retmenler, e?itim giri?imi kapsam?nda teknoloji el?isi olarak se?ildiler. Apple ve OCU taraf?ndan verilen e?itimlere kat?lan bu el?iler, gen? nesillere daha etkili bi?imde eri?ebilmek i?in yarat?c?l?k ve kodlamay? bir araya getirip ??retim programlar?na dahil etmenin yollar?n? ke?fediyor.
Soap’un s?n?f?ndaki bir olumlama aynas?, ??rencilerin günün tonunu belirlemelerine yard?mc? oluyor. Her ??renci aynan?n kar??s?na ge?erek “Ak?ll?y?m, seviliyorum ve gü?lüyüm” gibi ?eroki ifadelerini seslendiriyor. ??renciler yakla?an ?eroki Dili Yar??mas? i?in pratik yap?yor.
“Ba?larda ka??t kalem kullanarak s?zcükleri kendileri yaz?yorlard? ama ?imdi kendi seslerini kaydedip okulda ve evde bu s?zcükler üzerine ?al??abiliyorlar.” diyor Soap.
??renciler, kelime da?arc?klar?n? kendi ba?lar?na iPad’de seslendirip kaydederek telaffuz pratiklerini daha güvenle yapabiliyor. “?eroki dilinde her bir ses ?ok ?nemli.” diyen Soap s?zlerini ??yle sürdürüyor: “Tek bir ses yanl?? oldu?unda tamamen farkl? bir ?ey s?ylemi? oluyorsunuz.”
??retmen Erlinda “Daksi” Soap, 86 karakterden olu?an ?eroki hecelerini anlat?yor. Apple; Mac, iPad ve iPhone klavyelerinde tüm hece karakterlerine tam eri?im sunuyor.
Koridorun sonunda, Teague’in s?n?f?, animasyonlu hikaye anlat?m? ?devlerine son dokunu?lar?n? yap?yor. ??renciler, hikayelerini iPad’deki Keynote uygulamas?nda g?rselle?tirdikten sonra iMovie’ye ge?ip kendi hikayelerini anlat?rken seslerini kaydediyor. Hikaye anlat?m?, dilin ve kültürün nesilden nesile aktar?lmas?nda temel bile?enlerden biri. Do?ay? temel alan gelenekler ise ?eroki kültürünün hayati par?alar?ndan bir di?eri. ??renciler, bitkilerin potansiyel kullan?m alanlar?n? ve t?bbi ?zelliklerini ??renmek i?in farkl? türleri belirlemeye ve belgelemeye yard?mc? olan bir uygulama geli?tirmek i?in ?al???yorlar. Keynote’ta uygulama projesinin tasla??n? haz?rl?yorlar. Ard?ndan kendi ?evrelerinden g?rseller toplay?p bunlara a??klay?c? notlar ekleyerek ?zel bir yapay ??renme modeli olu?turuyorlar. Son olarak, tüm bunlar? Apple’?n Swift Playground’unu kullanarak bir uygulamada bir araya getirecekler.
“Keynote bize ?ok yard?mc? oldu ?ünkü hem bitkinin ad?n? ve foto?raf?n? ekleyebiliyor hem de kendi seslerini kaydedip s?zcü?ü kendileri telaffuz edebiliyorlar.” diyen Teague a??klamas?na ??yle devam ediyor: “Bu sayede s?n?fta bir s?zcü?ü belirli bir ?ekilde telaffuz edersem ‘Ama büyükannem b?yle s?ylemiyordu.’ dediklerinde onlara ‘Pekala, büyükannenin nas?l s?yledi?ini kaydet ?ünkü büyükannen do?rusunu bilir.’ diyebiliyorum. ?nsanlar?n ?e?itli topluluklardaki telaffuzlar? tonlama a??s?ndan ?ok ?nemli oldu?u i?in dilimizde farkl?l?klar oluyor.”
“iPad’de ?eroki dilinde yazabilmek ve heceleri kullanabilmek hepimizin ?eroki okur yazarl???n? te?vik etmesine yard?mc? oluyor.” diyor.
Hoskin ise “iPad muhte?em bir ara? ve bence kullanan herkes i?in ????r a??yor.” diyor ve ekliyor: “Burada geli?tirdi?imiz her ?eyi al?p gen? ?erokilerin eri?imine sunuyor.”
Sequoyah High School’da ise Cherokee Immersion School’dan mezun olan ??renciler i?in ?eroki dilinde e?itim veren yeni bir b?lüm kuruldu. Lise ikinci s?n?f ??rencisi Olivia Daugherty, 2024 y?l?nda Immersion School’dan mezun olmu?. Olivia, dil ve kültür e?itimine Pruitt’in s?n?f?nda devam ediyor.
“Dilim ve kültürüm konusunda endi?e duyuyordum, toplulu?umu ve dilimi kaybetmekten korkuyordum.” diyen Daugherty ??yle devam ediyor: “Sequoyah’da ?eroki dersleri sunmalar? beni ?ok mutlu etti. Bu sayede ?eroki dilinde sohbet edecek seviyeye ula?t?m.”
Daugherty, ?ocukken ?eroki dilinde bir ?eyler s?ylemeyi ve ?rgü ?rmeyi ??rendi?ini an?ms?yor. “Babamla seyahate ??kt???m?zda bana ?eroki dilinde say? saymay? ??retirdi ve birlikte sayard?k. Bana en ?ok da hayvanlar?n adlar?n? telaffuz etmeyi ??retti.” “Ard?ndan beni k?z karde?imle birlikte dil okuluna g?nderdiler ve o zamandan beri kulland???m dilde kapsay?c? olmaya ?al???yorum.”
Bugünkü ?eroki Dilinde Konu?ma dersinde Daugherty büyükleriyle birlikte sepet ?rme prati?i yap?yor. “Sanat?, dilimi ve kültürümü ifade etmenin bir yolu olarak kullan?yorum.” diyor Daugherty.
“Her ?ey, k?ken hikayemiz olan ilk ate? ile ba?lad?.” diyen Pruitt, ?rme dersinde ??rendi?i ilk konuyu a??kl?yor. “Ate?e ihtiyac?m?z vard?. Hikayede farkl? hayvanlar g?nderiliyor ve gidip ate?i getirmeyi ba?aran hayvan su ?rümce?i oluyor. Ve ?rümcek bunu bir sepet ?rerek ba?ar?yor.”
Daugherty i?in bu pratik, ?ocuklu?unu an?msatan bir eylem. Ya?l? kad?nlar sepet ?rmeyi ve ??mlek yapmay? ??retirken bir yandan da hikayelerini onunla payla??yor. “Bu asl?nda bir an? payla??m?.” diyor Daugherty.
Pruitt, k?ken hikayeleri payla??ld?ktan sonra ??rencilerinden okulun ve evlerinin etraf?nda dola??p iPad ayg?tlar?yla sepetlerinin foto?raflar?n? ?ekmelerini istiyor. Ard?ndan, foto?raflar ??rencilerin iPad’deki Freeform uygulamas?nda kendi sepetlerini tasarlamalar? i?in referans olarak kullan?l?yor.
“iPad’e sahip olmak video ve ses kayd? ile yap?labilecek ?eyleri mümkün k?l?yor. ??rencilere podcast becerileri edindirebiliyor veya Keynote kullanarak rapor yazmay? ??retebiliyorum.” diyen Pruitt ??yle devam ediyor: “iPad’de dilimize ve ?eroki yaz? tipine eri?ebilmek ?ok güzel. Videolar?m?za ve ses kay?tlar?m?za metin ekleyebilmek harika.”
STREAM (bilim, teknoloji, ara?t?rma, mühendislik, sanat ve matematik s?zcüklerinin ?ngilizce k?saltmas?) Laboratuvar?’nda Mac bilgisayarlar?n, büyük ?l?ekli yaz?c?lar?n ve diki? makinelerinin yan?ndaki giysi raflar?nda geleneksel ?eritli etekler as?l?. ??renciler iPad ve Apple Pencil’? kullanarak kendi eteklerini tasarl?yor ve sonra kendileri elde dikiyor. Laboratuvar ayr?ca, ??renciler taraf?ndan yürütülen Stories of Sequoyah (Sequoyah’?n Hikayeleri) podcast’i i?in de stüdyo olarak kullan?l?yor. ??retmen Melissa Fourkiller, 1987’den beri okulda ko?luk yapan, toplulu?un ya?l?lar?ndan Sam Horsechief ile r?portaj yapan bir grup ??renciye yard?mc? oluyor. ??renciler, yay?nlanacak bir b?lüm i?in ses kayd? ve kurgu yap?yor.
“STREAM s?n?f?nda diki?, hikaye anlat?m? ve dijital medya bir araya geliyor.” diyen Fourkiller s?zlerini ??yle sürdürüyor: “??renciler geleneksel ??eler üretirken bunlar?n ard?nda yatan kültürel anlam? da ??reniyor. ?eroki hikayelerini sayg?n bi?imde koruyan ve payla?an podcast’ler haz?rlamak i?in Mac’teki GarageBand uygulamas? gibi Apple ara?lar?ndan yararlan?yorlar. Bu projeler sayesinde, teknolojiyi bir ama? i?in kullanmay? ??renirken bir yandan da yarat?c?l?k, i? birli?i ve problem ??zme becerileri geli?iyor.”
“Apple ürünleri ve bugün yapt?klar?m?z olmasayd? dilin bu h?zla ilerledi?ini g?remezdik.” diyen ?eroki Ulusu ba? ?ef yard?mc?s? Bryan Warner, ayn? zamanda eski bir e?itmen.
Tarih boyunca, hikaye anlat?m? ve teknoloji ?erokiler i?in birbiriyle ba?lant?l? ortak bir nokta olmu?. ?lk kez 200 y?l ?nce Sequoyah ad?nda bir ?eroki sava???s? taraf?ndan olu?turulan hece yaz?s?, dili belgelendirmek ve ileti?im sa?lamak a??s?ndan ????r a?an bir ara? oldu. Sequoyah, konu?ma dilindeki sesleri, yani heceleri temsil eden 86 karakter belirledi. Bu hece yaz?s?, ulusun iki dilde bas?lan ilk gazetesini ??karmas?na ve daha yak?n tarihte ise ??rencilerin Mac, iPad ve iPhone ayg?tlar?ndaki klavyelere zemin haz?rlad?.
“?eroki olman?n ?nemli k?sm?, dilin ve kültürün kurtulup devam etmesini sa?lamaktan ge?iyor.” diyen ?eroki sanat?? Roy Boney Jr., hece yaz?s?n? Mac, iPad ve iPhone’a kazand?rmak i?in Apple mühendisleriyle birlikte ?al??m??. “?nceki nesillerde bu do?al olarak aktar?l?yordu.”
“Hece yaz?s?n?n iPhone’da veya Mac laptopta yer almas? asl?nda zamanda geriye gitmemizi sa?l?yor.” diyen Hoskin s?zlerini ??yle sürdürüyor: “Bu, tarih kitaplar?nda yer alan bir ?eyken ?imdi birden bire telefonlar?m?zda yer alan yepyeni bir teknolojiye d?nü?tü. Bence ger?ek gü? burada.”
Bu gü?, ?imdiden Daugherty gibi dil sava???lar?n?n elinde.
“Ye?enimin anadili ?eroki.” diyor Daugherty. “O, ?ok uzun zamandan sonra anadili ?eroki olan ilk ki?i.”
Media
-
Bu makalenin metni
-
Bu makaledeki medya i?erikleri